ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ․ Հայաստանի հանրային ծառայությունների կարգավորման ոլորտի հեռանկարները. Մեսրոպ Մեսրոպյան
Հայաստանի էներգետիկ համակարգը կանգնած է մի շարք կարևոր խնդիրների առաջ՝ արևային էներգիայի արտադրության արագ աճից և ցանցում առաջացող ավելցուկից մինչև նոր ատոմակայանի կառուցման վերաբերյալ որոշումների կայացում ու էներգակիրների գների հնարավոր փոփոխություններ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է զարգացնել էներգիայի կուտակման հնարավորությունները, արդիականացնել ենթակառուցվածքները և ապահովել էներգետիկ համակարգի երկարաժամկետ կայունությունը։ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանի հետ հարցազրույցում քննարկվել են այս խնդիրների լուծման ուղղությունները, նախատեսվող կարգավորումները, մասնավոր ներդրումների դերը և առաջիկա տարիների հիմնական ռիսկերը։ https://www.youtube.com/watch?v=LbtiGKNgF6w Էներգիայի կուտակիչ կայաններ․ իրավական կարգավորումներն ընթացքի մեջ են Էներգիայի կուտակման ոլորտի զարգացման համար անհրաժեշտ իրավական կարգավորումները դեռևս մշակման փուլում են։ Հանձնաժողովն աշխատում է ենթաօրենսդրական ակտերի նախագծերի վրա, որոնք անհրաժեշտ են էներգետիկայի մասին օրենքում կատարված փոփոխությունները գործնականում կիրառելու համար։ Մշակվող փաստաթղթերը վերաբերում են կուտակիչ կայանների լիցենզավորմանը, դրանց սակագների հաշվարկման մեթոդաբանությանը, մեծածախ էլեկտրաէներգիայի շուկայի կանոններին, հաղորդման և բաշխման ցանցերի կանոնակարգերին, ինչպես նաև համապատասխան պայմանագրերի ձևերին։ Հանձնաժողովը փաստաթղթերը մշակում է՝ համագործակցելով եվրոպական փորձագետների հետ։ Ներկայացված ժամանակացույցի համաձայն՝ նախագծերը նախատեսվում էր առաջիկայում շրջանառության մեջ դնել, իսկ դրանց ընդունումը պետք է հնարավորություն տար օրենքը լիարժեք կիրառել։ Մինչև 2031 թվականը նախատեսվում է ունենալ 800 ՄՎտ կուտակիչ հզորություն Կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագրով նախատեսվում է մինչև 2031 թվականը Հայաստանում ունենալ առնվազն 800 ՄՎտ հզորությամբ էներգիայի կուտակիչ կայաններ։ Հանձնաժողովի նախագահի խոսքով՝ այդ հզորությունների ստեղծման համար անհրաժեշտ ներդրումների ընդհանուր ծավալի հաշվարկ դեռևս չի կատարվել, քանի որ նախատեսվում է, որ ներդրումները հիմնականում կիրականացնի մասնավոր հատվածը։ Նրա գնահատմամբ՝ ոլորտի նկատմամբ ընկերությունների հետաքրքրությունն արդեն իսկ մեծ է, և հանձնաժողովը բազմաթիվ աշխատանքային հանդիպումներ է ունեցել հնարավոր ներդրողների հետ։ Այնուամենայնիվ, պետությունը կարող է կիրառել խթանման մեխանիզմներ՝ ներդրումներն ավելի գրավիչ դարձնելու համար։ Մասնավորապես, քննարկման ենթակա տարբերակներից են բանկերի միջոցով սուբսիդավորվող կամ զրոյական տոկոսադրույքով վարկերի տրամադրումը։ Դրանք կարող են ուղղված լինել ինչպես սեփական արևային կայաններին կուտակիչներ միացնող ֆիզիկական անձանց, այնպես էլ կուտակիչ կայաններ կառուցող և համապատասխան լիցենզիա ստացող իրավաբանական անձանց։ Կուտակիչ կայանների երեք հիմնական ուղղությունները Նախատեսվող կարգավորումների համաձայն՝ կուտակիչ կայանները կարող են գործել տարբեր մեխանիզմներով։ Գնման երաշխիքով կուտակիչ կայաններ։ Այս մոդելի դեպքում ընկերությունները սեփական միջոցներով կկառուցեն սահմանված հզորությամբ կայաններ և համակարգային ծառայություններ կմատուցեն Հայաստանի էներգետիկ համակարգին։ Անհրաժեշտ հզորությունների քվոտաները կսահմանի ոլորտի պատասխանատու նախարարությունը, իսկ մրցույթները կանցկացնի հանձնաժողովը։ Այս կայանները չեն մասնակցի էլեկտրաէներգիայի սովորական առուվաճառքին։ Դրանց աշխատանքը կկառավարի էլեկտրաէներգետիկական համակարգի օպերատորը՝ որոշելով, թե երբ և ինչ ծավալով էլեկտրաէներգիա պետք է կուտակվի կամ վերադարձվի համակարգ։ Մրցակցային պայմաններով աշխատող կուտակիչ կայաններ։ Այս կայաններն անմիջականորեն կմասնակցեն ազատականացված էլեկտրաէներգիայի շուկային։ Դրանք էլեկտրաէներգիա կգնեն այն ժամերին, երբ գներն ավելի ցածր են, իսկ կուտակված էներգիան կվաճառեն պահանջարկի և գների բարձրացման ժամանակ։ Այսպիսով, ներդրողների եկամուտը կախված կլինի շուկայական պայմաններից և կայանների արդյունավետ կառավարումից։ Սեփական կարիքների համար կառուցվող կուտակիչ կայաններ։ Խոշոր սպառողները, օրինակ՝ արդյունաբերական ձեռնարկությունները, կարող են կուտակիչներ տեղադրել իրենց սպառման կարիքները բավարարելու համար։ Նրանք հնարավորություն կունենան էլեկտրաէներգիա կուտակել և հետագայում օգտագործել սեփական արտադրական կամ այլ կարիքների համար։ Այս մոդելների ներդրումը պետք է նպաստի էներգետիկ համակարգի ճկունության բարձրացմանը և արևային կայանների արտադրության տատանումների կառավարմանը։ Արևային էներգիայի արտադրության աճը հանգեցրել է ավելցուկի Հայաստանում արևային էներգետիկայի արագ զարգացումը նոր մարտահրավերներ է առաջացրել էներգետիկ համակարգի կառավարման համար։ Եթե սկզբնական շրջանում պետությունը խթանում էր արևային կայանների կառուցումը, ապա այժմ տեղակայված հզորությունների ծավալը հասել է այնպիսի մակարդակի, որ որոշ ժամերի համակարգը դժվարանում է ամբողջությամբ ընդունել արտադրված էլեկտրաէներգիան։ Հանձնաժողովի նախագահի տվյալներով՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ Հայաստանում գործում էր 107 արդյունաբերական արևային կայան՝ շուրջ 483 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ։ Միաժամանակ մոտ 60 հազար բաժանորդ իր տանիքներին տեղադրել էր շուրջ 770 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ ինքնավար արևային համակարգեր։ Այսպիսով, գործող արևային հզորությունների ընդհանուր ծավալը կազմում էր շուրջ 1,253 ՄՎտ։ Բացի այդ, մոտ 190 ՄՎտ հզորությամբ արևային կայանների լիցենզիաներ արդեն տրամադրվել էին, սակայն այդ կայանները դեռևս շինարարության փուլում էին։ Մինչդեռ ոլորտի տասնամյա ռազմավարությամբ նախատեսված էր մինչև 2031 թվականը հասնել 1,000 ՄՎտ արևային հզորության։ Փաստացի, այդ ցուցանիշը գերազանցվել էր նախատեսված ժամկետից շուտ։ Հիմնական խնդիրը արևային կայանների արտադրության ժամային անհամաչափությունն է։ Արևոտ օրերին՝ հատկապես առավոտյան ժամը 10-ից մինչև երեկոյան 17-ը, արտադրությունը կարող է զգալիորեն գերազանցել տվյալ պահին սպառման հնարավորությունները։ Քանի որ էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն ու սպառումը պետք է հավասարակշռված լինեն, ավելցուկը համակարգի համար կառավարման խնդիրներ է ստեղծում։ Արևային ավելցուկի հետևանքով սահմանափակվում է այլ կայանների աշխատանքը Արևային արտադրության ավելցուկը կառավարելու համար որոշ ժամերի անհրաժեշտ է նվազեցնել ջերմային կայանների, իսկ երբեմն նաև ատոմակայանի արտադրությունը։ Մ․Մեսրոպյանի խոսքով՝ ջերմային և ատոմային կայանների հաճախակի ու խոր բեռնաթափումները կարող են բացասաբար ազդել դրանց տեխնիկական վիճակի վրա։ Դրանք հանգեցնում են սարքավորումների, մասնավորապես՝ տուրբինների մետաղի արագացված մաշվածության, վառելիքի լրացուցիչ ծախսերի և կայանների տեխնիկատնտեսական ցուցանիշների վատթարացման։ Արևային կայանների արտադրությունը, ի տարբերություն ավանդական կայանների, հնարավոր չէ կառավարել նույն սկզբունքով, քանի որ այն կախված է եղանակային պայմաններից և արևային ճառագայթումից։ Այս իրավիճակում հանձնաժողովն արդեն որոշ կարգավորումներ է կիրառում։ Մասնավորապես, որոշ արևային կայանների լիցենզիաներով համակարգի օպերատորին իրավունք է տրվել տարեկան մինչև 2,200 ժամ սահմաններում սահմանափակել դրանց աշխատանքը՝ համակարգի կարիքներից ելնելով։ Գնման երաշխիք ունեցող որոշ արևային կայանների դեպքում նույնպես թույլատրվել է բեռնաթափում կամ անջատում՝ նախատեսելով սահմանափակված էլեկտրաէներգիայի դիմաց փոխհատուցում։ Սակայն այս քայլերը դիտարկվում են որպես կարճաժամկետ միջոցառումներ։ Երկարաժամկետ լուծումը ենթադրում է կուտակիչ կայանների զարգացում և սպառողների վարքագծի փոփոխության խթանում։ Ամսական վերահաշվարկը կարող է խթանել տնային կուտակիչների տեղադրումը Արևային էներգիայի ավելցուկի կառավարման հնարավոր միջոցներից մեկը ինքնավար արևային կայաններ ունեցող բաժանորդների հաշվարկային մեխանիզմի փոփոխությունն է։ Ներկայումս դիտարկվում է տարեկան հաշվարկը ամսական վերահաշվարկով փոխարինելու հնարավորությունը։ Ըստ Մեսրոպյանի՝ այդ փոփոխությունը կարող է բաժանորդներին խրախուսել իրենց տներում կուտակիչ մարտկոցներ տեղադրել։ Այդ դեպքում ավելցուկային էլեկտրաէներգիան ցանց ուղարկելու փոխարեն բաժանորդները կկարողանան այն կուտակել և օգտագործել այն ժամերին, երբ արևային արտադրությունը նվազում է, իսկ սեփական սպառման պահանջարկը պահպանվում է։ Կուտակիչ կայանների զարգացումը, հաշվարկային մեխանիզմների վերանայումը և արտադրության սահմանափակման կարգավորումները պետք է դիտարկվեն միասնական համակարգի շրջանակում։ Ըստ հանձնաժողովի նախագահի՝ խնդիրը մեկ գործողությամբ լուծել հնարավոր չէ․ անհրաժեշտ է տարբեր գործիքներ կիրառել՝ հաշվի առնելով էներգետիկ համակարգի զարգացման փուլը։ Հայաստանում անհրաժեշտ է զրգացնել հողմային էներգետիկան Չնայած առաջացած խնդիրներին՝ Մ․Մեսրոպյանը չի կարծում, որ Հայաստանը պետք է գնա արևային կայանների կառուցման արգելքի ճանապարհով։ Նրա խոսքով՝ երկիրն ունի սեփական էներգետիկ ռեսուրսների սահմանափակ շրջանակ, և արևային ու քամու էներգիայի արդյունավետ օգտագործումը կարևոր նշանակություն ունի էներգետիկ անկախության համար։ Այս համատեքստում նա ընդգծել է նաև հողմային էներգետիկայի զարգացման անհրաժեշտությունը։ Մասնագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հատկապես Արեգունու լեռնաշղթայի և Վարդենիսի շրջանում կան հողմային կայանների կառուցման համար համապատասխան ռեսուրսներ։ Մինչ այժմ ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտել են լոգիստիկ խնդիրները՝ ճանապարհների թողունակությունը, ծանր տեխնիկայի տեղափոխումը և սարքավորումների տեղադրումը։ Սակայն այս սահմանափակումները ժամանակի ընթացքում կարող են մեղմվել՝ նոր ներդրումների համար ավելի բարենպաստ պայմաններ ստեղծելով։ Հողմային և արևային կայանների համատեղ զարգացումը կարող է նաև օգնել արտադրության ժամային անհամաչափության մեղմմանը։ Քամու ակտիվությունը որոշ պայմաններում կարող է լրացնել արևային արտադրության նվազումը, հատկապես երեկոյան և գիշերային ժամերին։ Նոր ատոմակայանի վերաբերյալ վերջնական որոշում դեռ չկա Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման ծրագրի շուրջ քննարկումները շարունակվում են։ Մ․Մեսրոպյանի տեղեկցմամբ ՝ այս պահին վերջնական որոշում չկա ո՛չ ընտրվելիք տեխնոլոգիայի, ո՛չ կայանի հզորության վերաբերյալ։ Տարբեր երկրների և ընկերությունների առաջարկները քննարկվում են պետության համապատասխան մարմինների մակարդակով։ Հանձնաժողովի հիմնական գործառույթը կսկսվի այն ժամանակ, երբ որոշվի, թե ինչ տիպի և ինչ հզորության ատոմակայան է կառուցվելու։ Այդ փուլում անհրաժեշտ կլինի հաշվարկել և սահմանել կայանի սակագինը՝ հաշվի առնելով ներդրումները, դրանց վերադարձի ժամկետը, շահագործման ծախսերը և համակարգի պահանջարկը։ Հիմնական հարցերից մեկը նոր կայանի հզորության համապատասխանությունն է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկին։ Մեսրոպյանի ներկայացմամբ՝ ռուսական կողմի առաջարկը ներառում է 1,000 ՄՎտ հզորությամբ ատոմակայան։ Մինչդեռ առաջիկա հինգ տարիների պահանջարկի կանխատեսումների շրջանակում նման հզորության կայանի ամբողջ արտադրանքը համակարգում տեղավորելը կարող է դժվար լինել։ Սա նշանակում է, որ կայանի կառուցումից հետո որոշ ժամանակ հնարավոր է՝ օգտագործվի դրա հզորության միայն մի մասը։ Այդ հանգամանքը կարող է ազդել ներդրումների վերադարձի և էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքի վրա։ Մյուս կողմից՝ Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը կարող է աճել։ Հանձնաժողովի նախագահի խոսքով՝ նախորդ տարի սպառման աճը կազմել էր մոտ 5.3–5.6 տոկոս՝ զգալիորեն գերազանցելով նախորդ տարիներին արձանագրված աճի տեմպերը։ Ապագայում պահանջարկի ավելացման վրա կարող են ազդել տվյալների կենտրոնների, արհեստական բանականության ոլորտի և էներգատար արտադրությունների զարգացումը։ Մոդուլային ատոմակայա՞ն, թե՞ մեծ հզորությամբ կայան Մոդուլային ատոմակայանների առավելությունն այն է, որ հնարավոր է հզորությունը զարգացնել փուլային եղանակով՝ տեղադրելով համեմատաբար փոքր հզորությամբ մոդուլներ։ Սա կարող է թույլ տալ ավելի ճկուն կերպով համապատասխանեցնել արտադրությունը պահանջարկին։ Սակայն վերջնական ընտրությունը կախված կլինի ոչ միայն տեխնիկական հնարավորություններից, այլև տնտեսական հաշվարկներից, ներդրումների ծավալից, շահագործման պայմաններից և էներգետիկ քաղաքականության առաջնահերթություններից։ Հարցազրույցում քննարկվել է նաև մեծ հզորությամբ ատոմակայանի արտադրանքի մի մասն արտահանելու հնարավորությունը։ Մեսրոպյանի գնահատմամբ՝ նման տարբերակը կարող է փոխել տնտեսական հաշվարկները, եթե առկա լինի հստակ պայմանավորվածություն գնման և արտահանման վերաբերյալ։ Նրա կարծիքով՝ միայն տեսական ենթադրությունների հիման վրա որոշում կայացնելը ռիսկային է։ Արտահանման հնարավորությունը պետք է հաստատվի կոնկրետ պայմանավորվածություններով, իսկ վերջնական ընտրության ժամանակ պետք է հաշվի առնվեն նաև քաղաքական և ռազմավարական գործոնները։ Միաժամանակ նոր ատոմակայանի կառուցման հարցում ժամանակային սահմանափակումը կարևոր է։ Քանի որ գործող ատոմակայանի շահագործման ժամկետի ավարտին նոր կայանի պատրաստ լինելը ռազմավարական նշանակություն ունի, որոշումների կայացումը չպետք է անհարկի ձգձգվի։ Գազի սակագնի թանկացման վերաբերյալ պաշտոնական ազդակ չկա Առաջիկա երեքից հինգ տարիներին գազի սակագնի հնարավոր փոփոխությունների վերաբերյալ հարցին ի պատասխան՝ Մեսրոպյանը նշել է, որ ներկրվող էներգակիրների գները կախված են մի շարք գործոններից՝ փոխարժեքից, գնման արժեքից, սպառման ծավալներից և աշխարհաքաղաքական իրավիճակից։ Նրա տեղեկացմամբ՝ հարցազրույցի պահին ռուսական կողմի գործընկերներից գազի գնի բարձրացման վերաբերյալ պաշտոնական ազդակ չի եղել։ Հետևաբար նա չի կարող կանխատեսել, թե առաջիկա տարիներին գինը կբարձրանա, թե կմնա անփոփոխ։ Այնուամենայնիվ, էներգետիկ համակարգը պետք է պատրաստ լինի տարբեր սցենարների։ Դրանցից են ռուսական գազի գնի զգալի բարձրացումը կամ մատակարարումների ընդհատումը։ Այս պայմաններում անհրաժեշտ կլինի գնահատել գազի ներմուծման այլընտրանքային ուղիները, այդ թվում՝ Իրանի հետ գործող գազամուղի հնարավորությունները, ինչպես նաև Վրաստանի տարածքով անցնող ենթակառուցվածքների և այլ տարածաշրջանային աղբյուրների օգտագործման հեռանկարները։ «Վեոլիա Ջուր» ընկերության կողմից սահմանված սակագինը 2027 թվականին կարող է մնալ անփոփոխ Ջրամատակարարման սակագնի վերաբերյալ Մեսրոպյանը նշել է, որ ջրի գնի ձևավորման մեխանիզմը տարբերվում է գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագների հաշվարկման սկզբունքներից։ Հանձնաժողովի նախագահը հայտնել է, որ ՝«Վեոլիա Ջուր»-ը ջրամատակարարման համակարգի սեփականատերը չէ, այլ պետակամհամակարգը շահագործող ընկերություն։ Հետևաբար ենթակառուցվածքների զարգացման և ընդլայնման հիմնական պատասխանատվությունը պետությանն է։ Ջրի սակագնի վրա ազդում են գնաճը, էլեկտրաէներգիայի արժեքը, ջրի սպառման ծավալները և այլ եկամուտները։ Վերջիններիս թվում կարող են լինել նաև խմելու ջրի օգտագործումից ստացվող եկամուտները այն տարածքներում, որտեղ ջուրն այլընտրանքի բացակայության պատճառով օգտագործվում է ոռոգման նպատակով։ Ըստ Մեսրոպյանի՝ այդ գործոնները գնահատելով՝ հնարավոր է 2027 թվականին պահպանել գործող սակագինը։ Նրա պնդմամբ՝ ընկերության ընթացիկ ծախսերի և սակագնի հաշվարկման գործող մեխանիզմների տեսանկյունից դրա համար անհրաժեշտ նախադրյալներ կան։ Սակայն ջրամատակարարման համակարգի մաշվածության և ընդլայնման խնդիրները պահանջում են առանձին ներդրումային ծրագրեր, որոնք չեն կարող ամբողջությամբ լուծվել միայն սակագնի միջոցով։ Ջրային համակարգի արդիականացման համար նախատեսված ներդրումները Մեսրոպյանի խոսքով՝ 2025 թվականին ընդունված որոշման համաձայն՝ ջրամատակարարման ոլորտում ձևավորվող վարձավճարները պետք է մնան հենց ոլորտում և ուղղվեն ենթակառուցվածքների վերակառուցմանն ու զարգացմանը։ Նրա ներկայացրած տվյալներով՝ 2025 թվականի վարձավճարների ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 11 միլիարդ դրամ։ Այդ միջոցների մի մասը ներդրումային ծրագրերով իրականացրել է Ջրային կոմիտեն, մյուս մասը՝ «Վեոլիա Ջուրը»։ Ծրագրերի շրջանակում վերակառուցվել են ջրագծեր և վերազինվել համակարգի առանձին հատվածներ։ Ըստ հանձնաժողովի նախագահի՝ իրականացված աշխատանքների արդյունքում հնարավոր է եղել վայրկյանում մոտ 270 լիտր ջուր խնայել, որը նախկինում կորում էր մաշված ենթակառուցվածքների և վթարների պատճառով։ Այդ ծավալը տարեկան կտրվածքով կազմում է մոտ 8 միլիոն խորանարդ մետր ջուր։ Խնայված ջուրը կարող է ուղղվել Երևանի ջրամատակարարման բարելավմանը։ Նրա խոսքով՝ ներդրումային ծրագրերը նախատեսվում է շարունակել նաև 2026 և 2027 թվականներին։ Միաժամանակ Երևանում ջրամատակարարման երկարաժամկետ բարելավման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն վերակառուցել առկա ցանցը, այլև ուսումնասիրել նոր ջրաղբյուրներից լրացուցիչ ջրաքանակ ապահովելու հնարավորությունները։ Խնդրի հրատապությունը պայմանավորված է նաև մայրաքաղաքի բնակֆոնդի արագ աճով։ Նոր բնակելի թաղամասերի կառուցումը մեծացնում է ջրի պահանջարկը, մինչդեռ մայրաքաղաքը շարունակում է սնվել պատմականորեն ձևավորված հիմնական մագիստրալ ջրագծերով։ Նորակառույց թաղամասերը միշտ չէ, որ ապահովվում են անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներով Նոր բնակելի տարածքների կառուցման ընթացքում, ըստ Մեսրոպյանի, սովորաբար հաշվի են առնվում ջրային ռեսուրսների և ենթակառուցվածքների հնարավորությունները։ Սակայն խնդիրը հաճախ առաջանում է նախատեսված ծրագրերի իրականացման ժամկետներից։ Կարող են լինել դեպքեր, երբ նոր թաղամասը կառուցվում է ավելի արագ, քան հասցնում են իրականացվել ջրամատակարարման համար նախատեսված ներդրումները։ Արդյունքում բնակավայրի բնակեցումը սկսվում է, մինչդեռ անհրաժեշտ ենթակառուցվածքները դեռ ամբողջությամբ պատրաստ չեն։ Այս հանգամանքը ցույց է տալիս, որ կառուցապատման թույլտվությունների տրամադրումը պետք է ուղեկցվի ոչ միայն ջրամատակարարման հնարավորությունների գնահատմամբ, այլև համապատասխան ներդրումային ծրագրերի ժամանակին իրականացմամբ։ Էլեկտրաէներգիայի սակագնի վերանայումը շարունակվում է Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը հանձնաժողովին էլեկտրաէներգիայի սակագինը բարձրացնելու հայտ չէին ներկայացրել հարցազրույցի պահին։ Այդուհանդերձ, հանձնաժողովն արդեն սկսել էր սակագների պարբերական վերանայման գործընթացը։ Մեսրոպյանի դիարկմամբ՝ օրենքը հանձնաժողովին հնարավորություն է տալիս սակագները վերանայել տարեկան երկու անգամ՝ սեփական նախաձեռնությամբ կամ համապատասխան ընկերությունների դիմումների հիման վրա։ Գործնականում, եթե արտակարգ հանգամանքներ չեն առաջանում, վերանայումը սովորաբար կատարվում է տարին մեկ անգամ՝ ֆինանսական տարվա տվյալներն ամբողջությամբ գնահատելու համար։ Ներկայացված ժամանակացույցի համաձայն՝ գործընթացը տևում էր մոտ 80 օր, և մինչև տարեվերջ պետք է պարզ դառնար՝ էլեկտրաէներգիայի սակագինը կբարձրանա, կմնա անփոփոխ, թե կնվազի։ Այսպիսով, հարցազրույցի պահին սակագնի փոփոխության վերաբերյալ վերջնական որոշում չկար։ Ատոմակայանի և ջերմային կայանների արտադրությունը կարևոր է սակագնի համար Էլեկտրաէներգիայի սակագնի վրա ազդում են բոլոր արտադրող կայանների ծախսերն ու արտադրության ծավալները։ Սակայն Մեսրոպյանի գնահատմամբ՝ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ատոմակայանի աշխատանքը։ Նրա ներկայացմամբ՝ ատոմակայանը բավարարում է երկրի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մոտ 30–33 տոկոսը, իսկ ջերմային կայաններին բաժին է ընկնում մոտ 30 տոկոսը։ Ատոմակայանի համեմատաբար ցածր սակագինը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ խորհրդային տարիներից ժառանգված կայանի ներդրումների վերադարձի ծախսերն այլևս ներառված չեն սակագնում։ Հետևաբար դրա արտադրության նվազումը կամ բացակայությունը կարող է հանգեցնել ավելի թանկ արտադրության աղբյուրների օգտագործման անհրաժեշտության և բացասաբար ազդել ընդհանուր սակագնի վրա։ Նույն կերպ ջերմային կայանների արտադրության պակասը կարող է խնդիրներ առաջացնել՝ հատկապես այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է բավարարել սպառման պահանջարկը։ Առաջիկա տարիների հիմնական ռիսկերը Հարցազրույցի ավարտին քննարկվել են Հայաստանի էներգետիկ համակարգի առաջիկա հինգից տասը տարիների հիմնական ռիսկերը։ Դրանց թվում են գործող հզորությունների հնարավոր պակասը, էլեկտրացանցերի սահմանափակումները, գազային կախվածությունը, նոր ատոմակայանի կառուցման ձգձգումը և արևային էներգիայի արտադրության ավելցուկը։ Մեսրոպյանի կարծիքով՝ այս ռիսկերից որևէ մեկը հնարավոր չէ անտեսել կամ միանշանակ առանձնացնել մյուսներից։ Դրանցից յուրաքանչյուրն իր հերթին կարող է բացասաբար ազդել էներգետիկ համակարգի աշխատանքի վրա։ Հիմնական խնդիրն այն է, որ հնարավոր դժվարությունները պետք է ժամանակին բացահայտվեն և լուծման ուղիները մշակվեն նախքան դրանք ճգնաժամային բնույթ կստանան։ Էներգետիկ քաղաքականությունը պետք է միաժամանակ հաշվի առնի արտադրական հզորությունների զարգացումը, սպառման աճը, ենթակառուցվածքների վիճակը և ներկրվող էներգակիրներից կախվածությունը։ Հանձնաժողովի նախագհը նաև նշել է, որ հանձնաժողովի ինստիտուցիոնալ կարողությունների և անկախության մեխանիզմների հետագա կատարելագործման անհրաժեշտություն կա։ Այդ հարցերը կարևոր են կարգավորող մարմնի արդյունավետ աշխատանքի և ոլորտի երկարաժամկետ զարգացման համար։ Անհրաժեշտ է համապարփակ էներգետիկ քաղաքականություն Հայաստանի էներգետիկ համակարգի առջև ծառացած խնդիրները փոխկապակցված են։ Արևային էներգիայի արտադրության աճը պահանջում է կուտակիչ կայանների զարգացում, իսկ նոր ատոմակայանի ընտրությունը պետք է համապատասխանի երկրի ապագա պահանջարկին և տնտեսական հնարավորություններին։ Միաժամանակ գազի մատակարարման ռիսկերը, ջրամատակարարման ենթակառուցվածքների մաշվածությունը և էլեկտրաէներգիայի սակագների կայունությունը պահանջում են երկարաժամկետ պլանավորում ու հետևողական ներդրումներ։ Հիմնական մարտահրավերը ոչ միայն նոր հզորություններ կառուցելն է, այլև դրանք համակարգի կարիքներին համապատասխան զարգացնելը։ Դրա համար անհրաժեշտ է համադրել մասնավոր ներդրումները, պետական խթանման մեխանիզմները, արդյունավետ կարգավորումները և ենթակառուցվածքների արդիականացումը՝ ապահովելով Հայաստանի էներգետիկ համակարգի կայուն ու անվտանգ զարգացումը։ ՀԾԿՀ-ի ռազմավարական դերը հանրային ծառայությունների կայունության, արդյունավետ կարգավորման և սպառողների շահերի պաշտպանության գործում Հայաստանի հանրային ծառայությունների ոլորտի առաջիկա զարգացումները պահանջում են համակարգային մոտեցում, հետևողական կարգավորում և երկարաժամկետ ռազմավարական պլանավորում։ Այս գործընթացում առանցքային նշանակություն ունի Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի դերը, որի իրավասության ներքո գտնվող ոլորտների արդյունավետ և հավասարակշռված կարգավորումն անմիջականորեն առնչվում է երկրի տնտեսական կայունությանը և քաղաքացիների կյանքի որակին։ Էներգետիկայից ու գազամատակարարումից մինչև ջրային համակարգ, հեռահաղորդակցություն և փոստային կապ՝ Հանձնաժողովի ընդունած որոշումներն ու իրականացվող կարգավորումները կարևոր ազդեցություն ունեն ծառայությունների հուսալիության, սակագնային քաղաքականության և սպառողների շահերի պաշտպանության վրա։ Հետևաբար, առաջիկա տարիների կարևորագույն խնդիրներից է ոչ միայն առկա մարտահրավերներին արձագանքելը, այլև դրանք կանխատեսելն ու երկարաժամկետ լուծումներ մշակելը՝ ավելի հուսալի, արդյունավետ և կայուն համակարգեր ձևավորելու նպատակով։ Հենց այս համատեքստում է առավել տեսանելի դառնում ՀԾԿՀ-ի ռազմավարական դերակատարումը՝ հանրային ծառայությունների կայուն գործունեության և հետագա զարգացման ապահովման գործում։
